Bilim-Teknik

Bütün patlamalar kötü değil… Starship’in kısa yolculuğu hakk…

SpaceX’in devasa roketi Teksas’taki fırlatma üssünden kalktıktan dört dakika sonra Meksika Körfezi üzerinde bir alev topuna döndü.

SpaceX çok fazla detay paylaşmasa da Starship’in ilk seferiyle ilgili bilinen bir şey var: Kasıtlı olarak patlaması emredildi.

Roketler yaşam alanlarına parça düşmesi riskine rağmen havada infilak ettiriliyor. Starship’in mürettebatsız testinden bu yana geçen sürede, herhangi bir yaralanma veya büyük maddi hasar bildirilmedi. Ancak Federal Havacılık İdaresi (standart bir uygulama olan) kamu güvenliği soruşturması yürütecek.

Roket 20 Nisan 2023’te (yerel saatle) sabah 9:33’te fırlatıldığı zaman, 33 motorundan bazıları ya yandı ya da hiç ateşlenemedi. Starship gökyüzüne yükselirken, kameralar altından çıkan alevleri ve motorlarından bazılarının devre dışı kaldığını görüntüledi.

Olayın ardından SpaceX’ten yapılan açıklamaya göre, Starship irtifa kaybetmeye başlamadan önce okyanusun yaklaşık 42 kilometre üstüne çıktı. Ardından şirket otomatik imha komutu verdi ve planlandığı gibi ayrılmayan itici motorun ve uzay aracının infilak etmesini sağladı.

Mashable’a konuşan Amerikan Havacılık ve Uzay Enstitüsü müdürü Dan Dumbacher, parçalanmayı neyin başlattığının tam olarak belli olmadığını söylüyor: “Aracı aerodinamik basıncın mı yoksa uçuş sonlandırma sisteminin mi parçaladığı tam bir muamma. Ama sonuç aynı olduğu için önemli değil.”

Starship yükselirken dev alev kümesinin görüntüleri kameralara yansıdı, bazı motorlar çalışmıyordu.

Starship, kargo ve astronotları derin uzaya taşımak için inşa edilen süper ağır bir roket ve uzay aracı. 122 metre uzunluğundaki paslanmaz çelikten yapılan bu roket, NASA’nın beş ay önce uzaya çıkardığı, sıvı metan ve oksijenle çalışan mega Ay roketinin yaklaşık iki katı itme gücüne sahip.

SpaceX firması patlamalara alışkın. Starship’in fırlatılmasından önce şirketin milyarder kurucusu Elon Musk, roketin ilk denemede çalışma olasılığı konusunda epeyce samimi konuşmuş, “Rampayı havaya uçurmayalım yeter” demişti.

2021’de Ulusal Akademiler paneline katılan Musk o zaman da, “İlk fırlatmayla ilgili çok fazla risk var. Bu yüzden başarılı olma ihtimalinin yüksek olduğunu söyleyemem. Ancak çok ilerleme kaydedeceğimizi düşünüyorum” demişti.

Starship uzayı hiç görememesine rağmen, uzmanlar fırlatma kulesini aşmayı başardığı ve daha önce herhangi bir Starship prototipinden daha yükseğe çıktığı için bu testi büyük ölçüde başarı olarak değerlendiriyor.

Öte yandan insanlar olan biten hakkında ne düşeceğinden emin değil: Çünkü sonuçta büyük ve pahalı bir şey patladı ve bu genellikle kötü bir gelişme olarak kabul edilir. Ancak SpaceX bu ‘roketçilik’ işine her zaman NASA’dan farklı yaklaşıyor; hedeflerine ulaşmak için hep biraz daha karmaşık ve hızlı olan yolu seçiyor.

Bu ‘patlamalı son’ ile ilgili olarak Dumbacher, bir roket enkazının yerdeki birine çarpma riskinin 30 milyonda bir olasılığı aştığı bir alana girmesi hâlinde uçuşun sonlandırılması gerektiğini söylüyor. Dumbacher “İnsanlar buna iyi tarafından bakmalı. Otomatik imha sistemi gerçekten çalıştı” diyor…

Uçuşu sonlandırma sistemleri, genellikle roketin bir bölümündeki patlayıcılara bağlantılı bir bilgisayardan oluşuyor ve aracın büyük bir patlamaya neden olmadan ya da kalan yakıtı ateşlemeden hızla imha edilmesini sağlıyor. Bu mekanizmalar fırlatma ruhsatı olan her rokette mevcut.

Bu yörünge uçuşu testi, NASA’nın önümüzdeki birkaç yıl içinde insanları Ay’a götürmek için güvendiği donanımın çok önemli bir gösterimiydi. NASA, 2025 ve 2028’de yapılacak olan Artemis III ve IV’te Ay’a astronot götürmek için SpaceX ile 4 milyar dolarlık bir sözleşme imzaladı. Anlaşmanın bir parçası olarak, şirketin önceden Ay’a başarılı bir insansız test uçuşu gerçekleştirmesi gerekiyor.

Test uçuşunda devasa itici motorun kalkıştan yaklaşık üç dakika sonra roketten ayrılıp okyanusa düşmesi gerekiyordu. Uzay gemisi, Dünya’nın 241 kilometre üstüne çıkacak ve yaklaşık 1.5 saat sonra Hawaii kıyılarına inecekti.

NASA yöneticisi Bill Nelson, uçuş girişimini doğru yönde atılmış cesur bir adım olarak tanımladı ve SpaceX’i tebrik etti.

SpaceX, şimdi soruna yol açan hususları anlamak için bu kısa uçuştan elde ettiği verileri inceleyecek. Federal Havacılık İdaresi ise yaşanan aksilikle ilgili soruşturma yürütecek. Bu soruşturma, tıpkı Starship’in yaşadığı gibi anormal durumlar için standart bir uygulama.

Mashable’a yapılan açıklamaya göre, soruşturma sonrasında ‘aksilikle ilgili herhangi bir sistem, süreç veya prosedürün kamu güvenliğini etkilemediği’ belirlenirse Starship tekrar fırlatılabilecek.

Dumbacher, “İnsanların bunu bir başarısızlık olarak değil, SpaceX için bir öğrenme deneyimi olarak görmesini isterim. Çünkü bu uçuş testlerinde öğrenilen bilgiler neticesine sistemi çalıştıracaklar” diyor.

Bakalım bu epey pahalıya patlayan öğrenme deneyimi ikinci testin başarılı olmasını sağlayacak mı? Starship hakkında yaşanan gelişmeleri aktarmaya devam edeceğiz.


Elisha Sauers, Mashable’ın uzay ve gelecek teknolojileri muhabiri. Mine Bozkurt Türkçeleştirdi.

SondakikaWorld CEO | Co Founder | Web Developer | Graphic Designer

Tepkiniz nedir?

İlgili Yazılar

1 of 10.897

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir